Als arts bij Dokters van de wereld, een organisatie die zorg verleent aan mensen die uitgesloten zijn van het reguliere zorgsysteem las ik met verbazing de verontwaardigde reacties op de aankondiging van het platform thuisabortus.nl. Daaruit blijkt dat de aanname bestaat dat vrouwen in Nederland geen hoge drempels ervaren bij het zoeken van abortuszorg, of dat die drempels uitsluitend geografisch van aard zijn. Uit de praktijk weten wij dat dit anders is. Wij ontvangen maandelijks meerdere abortusverzoeken van vrouwen die binnen het reguliere systeem geen toegang vinden, en tientallen vragen van vrouwen die de weg niet weten te vinden. Waar zij zich in Nederland bevinden blijkt zelden de reden voor contact met ons.
Hoge kosten zijn drempel naar abortuszorg
Een belangrijke drempel die wel met ons gedeeld wordt, is geld. In Nederland komen alleen mensen die volgens de Wet langdurige zorg (Wlz) verzekerd zijn, in aanmerking voor een vergoeding van de kosten van een abortus. Voor internationale studenten en vrouwen zonder verblijfsstatus geldt dit bijvoorbeeld niet. Kosten voor een medicamenteuze abortus, de abortuspil, kunnen bij de kliniek tot wel 500 euro oplopen. Bedragen die juist voor financieel kwetsbare groepen onoverbrugbaar zijn.
De afgelopen jaren ontmoetten wij vrouwen die op zoek gingen naar abortuszorg, maar werden geweigerd omdat zij geen BSN-nummer hadden en niet direct voor de zorg konden betalen. Abortus wordt daardoor uitgesteld of zelfs afgesteld, met grote gevolgen: medicamenteuze abortus is soms geen optie meer en vrouwen zijn genoodzaakt een ingrijpendere behandeling te ondergaan. Daarnaast gaat uitstel gepaard met stress, angst en mentale klachten.
Een positieve ontwikkeling zijn de gemeentelijke noodfondsen in Amsterdam en Utrecht, die abortuszorg voor deze specifieke groepen financieren. Helaas zijn dit de enige twee gemeenten die dit doen. Een landelijk noodfonds is daarom noodzakelijk.
Wij ontvangen maandelijks meerdere abortusverzoeken van vrouwen die binnen het reguliere systeem geen toegang vinden.
Formeel toegankelijk, maar niet cultuursensitief
Een andere vaak onderbelichte drempel is cultureel. Beginnende bij het gegeven dat informatie over abortus vaak alleen beschikbaar is in het Engels en in het Nederlands, ook op de website van thuisabortus.nl. Daarnaast zien wij dat vrouwen afkomstig uit landen waar abortus strafbaar is, vaak weinig kennis hebben over hun rechten en de manier waarop abortuszorg in Nederland georganiseerd. Tegelijkertijd ontbreekt bij zorgverleners vaak de kennis om het onderwerp op een cultuursensitieve manier bespreekbaar te maken.
Dat maakt abortuszorg in Nederland formeel toegankelijk, maar in de praktijk afhankelijk van financiële middelen en de bereidheid en kunde van zorgverleners om deze zorg te leveren op een manier die passend is en aansluit bij de behoeften van de patiënt.
Het is dus ook niet verrassend dat de aanvragen bij thuisabortus.nl binnenstromen. Hoewel huisartsen sinds 1 januari 2025 de abortuspil mogen voorschrijven, blijkt uit onderzoek van Fiom dat slechts 3,2% van de huisartsen dit daadwerkelijk doet. Daarmee blijft de toegang tot deze medicatie heel beperkt.
Hoewel huisartsen sinds 1 januari 2025 de abortuspil mogen voorschrijven, blijkt uit onderzoek van Fiom dat slechts 3,2% van de huisartsen dit daadwerkelijk doet.
Vrouwen weten zelf waar ze behoefte aan hebben
Veel kritiek op thuisabortus richt zich op zorgen over veiligheid en het gebrek aan medische begeleiding. Die zorgen zijn begrijpelijk maar niet per se terecht. Medicamenteuze abortus op afstand wordt in veel landen al langer toegepast en uit internationaal onderzoek blijkt dat dit niet leidt tot meer complicaties dan wanneer de abortuspil via een arts of kliniek wordt verstrekt.
Wat in deze discussie ook onderbelicht blijft, is dat vrouwen niet allemaal hetzelfde nodig hebben en verschillende verwachtingen hebben van zorg. Sommige van hen hechten aan persoonlijke begeleiding door een arts, voor hen moet begeleiding toegankelijk zijn. Anderen voelen die behoefte niet en kiezen liever voor anonimiteit, of zijn daar zelfs afhankelijk van.
De gezondheidszorg zou die behoeften niet moeten betwisten, maar moeten faciliteren. Wij zijn er als hulpverleners om veilige abortuszorg zo toegankelijk mogelijk te maken. Of ervaren drempels nu geografisch, financieel, cultureel of sociaal zijn. Het is tijd dat we beginnen met denken vanuit de behoeften van vrouwen, in plaats van onze eigen aannames, zodat vrouwen kunnen beslissen over hun eigen lichaam op een manier die bij hen past.
Heleen Margriet Koudijs
arts bij Dokters van de Wereld
