Een jongen die dringend een bril nodig heeft, maar die niet kan betalen. Een suïcidale man die uit angst voor instanties geen hulp durft te zoeken. Als vrijwillig arts bij Dokters van de Wereld ontmoet Daan mensen voor wie medische zorg allesbehalve vanzelfsprekend is. Met een flinke dosis creativiteit en persoonlijke aandacht probeert hij voor hen het verschil te maken.

'Team sociaal'

'In het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis, waar ik tot voor kort werkte, noemden collega’s mij gekscherend 'team sociaal'. Omdat ik altijd de tijd nam om even te kletsen met patiënten en goed op de hoogte was van de persoonlijke details uit hun leven. Voor mij een van de leukste aspecten aan mijn vak, ook nu ik als vrijwilliger werk voor Dokters van de Wereld. De verhalen die mensen in de Zorgbus vertellen verruimen mijn begrip en blik op de wereld. Het zijn allemaal mensen met een zwaar levenspad achter de rug. Het gemak waarmee zij in Nederland vervolgens in het verdomhokje worden gestopt, raakt me.'

Sinds een jaar is Daan Frehe (31) vrijwillig arts bij Dokters van de Wereld, een functie die hij al vanaf zijn studie ambieerde. Als geneeskundestudent viel het hem op dat er weinig lesstof was over de zorgverlening aan onverzekerbare mensen. Samen met een studiegenoot benaderde hij toen Dokters van de Wereld om hier meer over te horen. Daan was zo onder de indruk van de organisatie dat hij na zijn afstuderen, en na een paar jaar praktijkervaring te hebben opgedaan als arts, zich vorig jaar eindelijk kon aanmelden als vrijwilliger.

Creatief zorgverlenen

Een verrijking voor zijn vak, aldus Daan. 'Als arts bij Dokters van de Wereld word ik gedwongen om creatief te zijn. De medische richtlijnen die ik tijdens mijn studie leerde zijn hier vaak niet van toepassing; die zijn allemaal geschreven voor mensen met een huis of verblijfsvergunning. Hoe zorg ik ervoor dat een insulinepen gekoeld blijft als iemand geen huis heeft, laat staan een koelkast? Hoe zorg ik voor opvolging als ik niet weet of een patiënt volgende week nog in dezelfde stad verblijft? Hoe deel ik gegevens met andere zorgverleners als een patiënt niet voorkomt in het bevolkingsregister? Bij alles wat ik voorschrijf moet ik mezelf de vraag stellen hoe houdbaar mijn plan is en heb ik geleerd om buiten de kaders te denken.'

Zo sprak Daan eerder dit jaar een man die heel suïcidaal was en al meerdere pogingen had ondernomen om zichzelf van het leven te beroven. Tijdens zijn vlucht naar Nederland was hij ernstig mishandeld door de Kroatische douane, waaraan hij een enorme angst voor instanties had overgehouden. Daan: 'Daardoor wilde hij niet naar de crisisdienst. Ik praatte als Brugman om hem over te halen, lichtte voor de zekerheid de crisisdienst alvast in – maar wist niet zeker of hij zou gaan. Toen de dienst me de dag erna belde en vertelde dat hij zich tóch had aangemeld, was ik ontzettend blij. Omdat de man geen huisarts had, maakte ik samen met de crisisdienst een plan waarbij we ervoor zorgden dat hij zo lang mogelijk in zorg zou blijven.'

Lynchpartij

Ook vertelt Daan over de jongen van twaalf, die onlangs met zijn moeder de Zorgbus bezocht vanwege zichtproblemen. Daan regelde een gratis oogmeting voor hem, waar een oogafwijking uit naar voren kwam. Helaas werd de bril die vervolgens nodig was níét vergoed, en vroegen de honderden euro's die daarvoor nodig was te veel van het salaris van zijn ongedocumenteerde moeder. Daan: 'Toen heb ik de telefoon gepakt en een willekeurige opticien gevraagd naar de mogelijkheden. Uiteindelijk hebben we zo toch een bril kunnen regelen. Het zijn kleine acties, die echt een groot verschil kunnen maken. Daardoor frustreert het me als ik tijdens mijn reguliere baan merk dat zorgverleners niet bereid zijn om even een klein, extra stapje te zetten.'

Het afgelopen jaar werkte Daan op verschillende locaties van de Zorgbus en zag hij veel verschillende doelgroepen en klachten. 'Zo zie ik bij de Filipijnse en Surinaamse ongedocumenteerde gemeenschap veel rugpijnklachten en hoge bloedrukken door het harde werk dat zij doen, en contacteczeem door het werken met agressieve schoonmaakmiddelen. Zij knappen de banen op die veel Nederlanders niet willen. Gelukkig hebben zij onderling wél een goed netwerk. Bij de daklozenopvang zie ik veel verslaafde mensen, die vooral heel erg alleen zijn. Bij hen verzorgen we veel wonden. Op weer een andere locatie zie ik veel mensen wiens asielaanvraag is afgewezen, bijvoorbeeld omdat ze uit een zogenaamd veilig land komen, die voor veel mensen toch echt niet veilig zijn. Zo behandelde ik eens een man die homoseksueel was en in Oeganda ternauwernood ontsnapt was aan een lynchpartij. Aan die aanval had hij zenuwschade en een klapvoet overgehouden, waar hij nog steeds veel last van had.  

Pijnlijke onwelwillendheid

Het frustreert me dat veel Nederlanders zo onwelwillend staan tegenover deze mensen. Gewend aan hun luxe en zorgeloze leven, vergeten mensen al snel dat rampspoed ook hen kan overkomen. Een moeilijke jeugd, een relatie die uitgaat, even nergens kunnen wonen of geen baan kunnen vinden; op straat belanden kan bijvoorbeeld snel gaan. Om de ellende even te vergeten, raken veel mensen na een paar weken al verslaafd; het begin van een jarenlang traject waar mensen nog maar moeilijk uitkomen. 

Zelf groeide ik op in een witte, rijke buurt in Leiden, waar ik net als iedereen om me heen op hockey en tennis zat. Ook ik had vroeger veel vooroordelen en snel mijn woordje klaar. Maar als arts leerde ik dat alle mensen in wezen hetzelfde zijn en willen: waardering, liefde, een betekenisvol leven kunnen leiden.  Dat, en een fijne plek om te wonen. Het zijn die gedeelde behoeften die ons heel erg mens maken.'