Lya (27) studeerde sterrenkunde, heeft een hoofd vol creatieve ideeën en droomt ervan ooit haar eigen huis te bouwen. Voorlopig woont ze in een zelfgebouwde tent, op een verscholen stukje grond tussen de snelwegen van Amsterdam. Daar probeert ze, samen met drie vrienden, zo goed mogelijk haar leven vorm te geven. Een verhaal over de harde realiteit van het leven op straat, fijne trucjes om mentaal overeind te blijven en het wezenlijke belang en besef dat er mensen voor je klaarstaan.
'De blikken van mensen verschillen. Wanneer mijn kleren schoon zijn en het me lukt om er fris en presentabel uit te zien, ontmoet ik vriendelijke ogen. Maar heeft het geregend en zijn mijn kleren vies, dan voel ik de afkeurende blikken in mijn rug priemen.
Ik had een ander leven voorgesteld, maar dat geldt voor iedereen die op straat leeft, denk ik. Ik kon goed leren en groeide op in Italië, waar ik na de middelbare school Sterrenkunde studeerde aan de universiteit. Mis ging het toen mijn vader besloot om terug te keren naar Roemenië en ik met hem meeging. Ik kon er niet goed aarden en kreeg steeds meer problemen met mijn familie, wiens handel en wandel ik afkeurde. En zij die van mij, zeker toen ik hen vertelde dat ik me geen man voel en worstel met mijn identiteit. Het leidde tot een breuk. Ik besloot mijn geluk te wagen in Amsterdam en was vastbesloten er iets van te maken, maar het bleek lastig om hier een woning en een baan te vinden.
Mentaal overeind blijven
Het leven op straat is hard; niemand kan het zich veroorloven om passief te zijn. Wanneer je dakloos bent, ben je altijd onderweg; je moet zorgen dat het lukt om ergens te douchen, een maaltijd te krijgen en hopelijk ook ergens schone kleren. Dat je wat geld verdient door zoveel mogelijk blikjes en flesjes met statiegeld te verzamelen. Daarnaast heb ik mezelf trucjes aangeleerd om mentaal overeind te blijven. Zo dwing ik mijzelf om te sporten en zoek ik projectjes waar ik lol in heb, zoals het bouwen van een goede tent. Op die manier zorg ik ervoor dat ik bezig blijf en dit leven volhoud, want om me heen zie ik veel mensen die daar niet in slagen en verzanden in een depressie.'
In daklozenopvang Amoc-West – dagelijks geopend van negen tot vier uur 's middags – vertelt Lya openhartig haar verhaal aan Dokters van de Wereld. Op deze plek komt ze dagelijks even op adem, kan ze een maaltijd nuttigen en een paar keer per week een douche pakken. Na ons gesprek is Lya bereid om ons te laten zien waar ze woont, op voorwaarde dat haar woonplek anoniem blijft.
Géén pop-up tentje
Ze leidt ons naar een industrieel niemandsland, waar – ingeklemd tussen autowegen – een anoniem veldje struikgewas een rij van vier tenten herbergt. Hier woont ze samen met drie vrienden. Lya's tent, gemaakt van houten pallets en bouwzeil, steekt groot af naast het kleine pop-uptentje van haar buurvrouw. Een hekje voor haar tent creëert de schijn van een voortuintje en voor de ingang ligt een Perzisch kleedje op de vloer. 'Graag jullie schoenen uittrekken, zo houd ik het vuil buiten', zegt ze terwijl ze ons haar tent laat zien, haar bed links van de ingang, en rechts een tafeltje met een spiegel en verzorgingsproducten.
'Wonen in een pop-uptentje is voor mij een no-go', vertelt ze. ‘Dan voel je je zó armzalig en bovendien kwetsbaar als het buiten hard regent of waait. Ik wil mezelf comfortabel kunnen voelen en ben altijd bezig om mijn tent gezelliger en beter te maken. Zo speur ik bouwterreinen- en containers af op zoek naar bruikbaar restmateriaal waarmee ik mijn tent steeds beter kan isoleren.'
Kwetsbare nachten
In de twee jaar dat Lya op straat leeft, is het drie keer gebeurd dat ze op last van de politie haar tent moest afbreken en verkassen; een van de ergste dingen die haar kan overkomen, zegt ze. 'Dit is mijn thuis.'Toch vermoedt ze dat nu een duurzame plek heeft gevonden: 'Ik ben er vrij zeker van dat de politie van onze hub afweet, maar het accepteert. Wij zijn geen probleemschoppers en dragen ook zorg voor onze omgeving; toen we hier kwamen wonen hebben we deze bosschages wekenlang ontdaan van al het zwerfafval.'
Ook haar kleine vriendenkring bouwde ze de afgelopen jaren zorgvuldig op. 'Het duurt even voordat ik iemand vertrouw, laat staan dat iemand bij mij mag komen wonen. Ik wil geen buren die tot diep in de nacht feestvieren en muziek maken. Ik heb mijn slaap hard nodig om fit te blijven en dit bestaan aan te kunnen. Tegelijkertijd ben je ontzettend kwetsbaar wanneer je in je eentje op straat woont, met name in de nacht, wanneer veel dakloze mensen worden aangevallen en bestolen. Daarom kun je beter in een kleine gemeenschap wonen, waar je elkaar kunt beschermen. Voor Aya, mijn buurvrouw, bouw ik nu een goede tent zodat ze haar pop-uptentje niet meer nodig heeft en zich wat veiliger voelt. Als bedankje gaf zij mij gisteren mooie damesschoenen cadeau die ze bij een kledinguitgiftepunt vond. We’ve got each other's back, en dat is zo waardevol.'
Toekomstdromen
Tegenover de vier tenten staat een tafel met vier stoelen, gebrande waxinelichtjes en een lege fles wijn op tafel van de avond ervoor. Ze redden het met zijn viertjes, maar hoe pakken ze het aan als ze ziek zijn? 'Er is een medische kliniek voor dakloze mensen in Amsterdam, of ik breng een bezoekje aan Dokters van de Wereld. Om de twee weken staat hun bus buiten bij mijn dagopvang geparkeerd. Laatst had ik een wond aan mijn hand had die maar pijnlijk en ontstoken bleef, en was het heel fijn dat ik even de bus in kon lopen om een dokter.'
Lya hoopt in de toekomst weer een baan te vinden, eentje waarin ze alle creatieve ideeën die in haar drukke hoofd ontspruiten kwijt kan. 'Ik heb oog voor constructie, dus misschien ga ik wel in de bouw werken. Ik droom ervan om mijn eigen huis te bouwen, maar dan wél eentje van steen.'