Al meer dan twee jaar deelt onze collega Nour, psycholoog bij Dokters van de Wereld in Gaza, haar verhaal met ons. In deze blog buigt ze zich over een beeld dat de wereld van Gazanen heeft gecreëerd: een beeld van mensen die alles kunnen doorstaan zonder te breken. Zelf werkt ze dagelijks met patiënten die zwaar getraumatiseerd zijn en droeg dit voorjaar ook zelf weer een persoonlijk verlies. Haar antwoord op de vraag of Gazanen bovenmenselijk zijn, is duidelijk: nee.
Zijn Gazanen echt bovenmenselijk?
Het is een vraag die ik mezelf steeds vaker stel. Niet omdat ik geloof dat het antwoord ja is, maar omdat dit het beeld is dat rond ons is gecreëerd. Een beeld van mensen die alles kunnen overleven, alles kunnen doorstaan, eindeloos verlies kunnen dragen en gewoon blijven doorlopen alsof er niets gebeurd is. Een beeld van mensen die hun dierbaren begraven, hun huizen verliezen, honger, ontheemding, angst en verdriet meemaken, en die toch de volgende ochtend wakker worden, klaar om te werken, anderen te helpen en door te gaan.
De wereld lijkt dit beeld te bewonderen. Ze prijst de veerkracht van Gazanen, hun geduld en hun vermogen om ramp na ramp te overleven. Maar soms vraag ik me af of deze bewondering een onzichtbare prijs met zich meebrengt. Ergens onderweg is veerkracht een verwachting geworden. Sterk zijn werd een verplichting. Pijn tonen werd ongemakkelijk voor anderen. Op het moment dat een Gazaan uitputting, wanhoop, angst of zwakte uit, wordt dat vaak met verbazing ontvangen, alsof lijden niet past bij de rol die ons is toebedeeld.
Veerkrachtige mensen lijden ook
De afgelopen tweeënhalf jaar hebben we elke denkbare vorm van ontbering meegemaakt. We hebben bombardementen, ontheemding, honger, verlies en de voortdurende angst voor de dood ervaren. We zagen buurten verdwijnen, ziekenhuizen instorten, geliefden verdwijnen onder het puin en gezinnen verspreid raken over de Gazastrook en daarbuiten. We namen afscheid van vrienden zonder te weten of we elkaar ooit weer zouden zien. We brachten nachten wakker liggend door, luisterend naar explosies, ons afvragend wie van onze dierbaren de ochtend nog zou halen. Toch werd van ons verwacht dat we bleven functioneren.
Een van de grootste misvattingen over veerkracht is misschien wel het idee dat veerkrachtige mensen niet lijden. Als professional in de geestelijke gezondheidszorg weet ik dat dit niet waar is. Veerkracht betekent niet de afwezigheid van pijn. Het betekent doorgaan ondanks pijn. Het betekent wonden met je meedragen terwijl je toch probeert verder te komen. Sommige van de meest getraumatiseerde mensen die ik ken, behoren ook tot de sterkste.
Veerkracht betekent niet de afwezigheid van pijn. Het betekent doorgaan ondanks pijn. Het betekent wonden met je meedragen terwijl je toch probeert verder te komen.
Het leven blijft dingen van ons vragen
Ik ben hier niet immuun voor. Onlangs, in juni, werd de tuin van mijn huis getroffen. Mensen die me dierbaar zijn, kwamen om het leven. Het waren geen vreemden wier namen kort in het nieuws verschenen. Het waren mensen van wie ik hield. En hoewel het niet de eerste traumatische gebeurtenis was die ik heb meegemaakt, wordt trauma niet makkelijker doordat het zich herhaalt. Ik heb nog steeds flashbacks. Ik leef nog steeds met hypervigilantie. Een plotseling geluid laat mijn hart nog altijd sneller kloppen. Er zijn momenten waarop ik me overweldigd, uitgeput en broos voel.
Toch, ondanks dit alles, blijft het leven dingen van ons vragen. Ik moet nog elke ochtend opstaan. Ik moet nog voor mijn kinderen zorgen. Ik moet mijn familie nog steunen. Ik moet nog naar mijn werk en zitten met mensen wier pijn vaak de mijne weerspiegelt. Soms vraag ik me af of wat mensen kracht noemen, simpelweg het ontbreken van een alternatief is.
Soms vraag ik me af of wat mensen kracht noemen, simpelweg het ontbreken van een alternatief is.
Een gecompliceerde dankbaarheid
De afgelopen twee dagen hebben teams gezocht tussen de ruïnes van het huis van onze geliefde collega dr. Maisara Al-Rayyes. Dr. Maisara werd, samen met zijn hele gezin, gedood in de eerste weken van de oorlog, en meer dan twee jaar lang zijn hun lichamen onder het puin gebleven. Gisteren werden eindelijk twee van zijn zussen geborgen. Een van hen werd geïdentificeerd aan de hand van een ketting die ze droeg en persoonlijke bezittingen die naast haar werden gevonden. Haar tas en identiteitskaart lagen er nog, stille getuigen van een leven dat in een oogwenk werd afgebroken en al die tijd onder het puin op ontdekking wachtte.
En toch, ondanks al het lijden dat we hebben doorstaan, is er nog iets dat velen van ons hebben geleerd: dankbaarheid. Een pijnlijke en gecompliceerde dankbaarheid. Dankbaarheid voor dingen die ooit onbeduidend leken. Een dak boven ons hoofd. Een maaltijd die onze magen vult. Schoon water. Elektriciteit voor een paar uur. Een telefoontje van iemand van wie we houden. De simpele zegen om nog in leven te zijn. Deze kleine dingen hebben een enorme waarde gekregen, omdat zoveel mensen om ons heen ze zijn kwijtgeraakt.
Wij zijn mensen
Dus als mensen mij vragen of Gazanen bovenmenselijk zijn, is mijn antwoord simpel.
Nee.
Wij zijn geen superhelden.
Wij zijn mensen. We worden bang. We raken vermoeid. We rouwen. We huilen. We breken. We worstelen. We dragen trauma’s die misschien nog jaren bij ons blijven. We hebben momenten van moed en momenten van instorting. We gaan door, niet omdat we buitengewone krachten bezitten, maar omdat we mensen hebben van wie we houden, verantwoordelijkheden die we niet kunnen laten vallen, geloof dat ons draagt, en een diep instinct om het leven te beschermen, zelfs wanneer het leven ondraaglijk zwaar wordt.
Nour – Gaza, Palestina
- Deze blog van Nour verscheen eerder in de Franse krant Liberation -
